Bài giảng Thứ Tư Lễ Tro - 2026

THƯ TƯ LỄ TRO 2026:
ĐỪNG QUÊN THÂN PHẬN CÁT BỤI

Lm. Giuse Đỗ Đức Trí - Gp. Xuân Lộc

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, dù là một Phật tử, nhưng có lẽ ông đã từng suy gẫm về nguồn gốc và cùng đích của con người theo giáo lý Công Giáo. Ông đã viết trong ca khúc “Cát Bụi”: “Hạt bụi nào hoá kiếp thân tôi, để một mai tôi về làm cát bụi... Bao nhiêu năm làm kiếp con người, chợt một chiều tóc trắng như vôi, lá úa trên cao rụng đầy, cho trăm năm vào chết một ngày.”

Thưa quý OBACE, không ai có thể sống mãi trên trần gian này; tất cả có khởi đầu rồi cũng sẽ có kết thúc. (Một mai rồi mình sẽ già) Theo Kinh Thánh, chúng ta được Thiên Chúa tạo dựng từ bùn đất, ban hơi thở sự sống để ta sống trên đời, nhưng đến một ngày Thiên Chúa lấy lại hơi thở, tất cả lại trở về cát bụi. Hôm nay bước vào Mùa Chay, với nghi thức nhận một nhúm tro trên đầu, Giáo Hội mời gọi con cái mình dành thời gian dừng lại để suy gẫm về thân phận cát bụi mỏng manh của kiếp người; đồng thời mời gọi chúng ta cố gắng sống sao để đạt được sự sống vĩnh cửu với Thiên Chúa. Vì thế, việc xức tro đầu hôm nay là lời nhắc nhở về thân phận con người; và theo truyền thống Kinh Thánh, đó còn là hành động thể hiện lòng ăn năn sám hối về quá khứ tội lỗi, quyết tâm thay đổi đời sống để trở nên tốt hơn.

Như vậy, việc lãnh nhận nhúm tro trên đầu để bắt đầu mùa sám hối chay tịnh không chỉ dừng lại ở việc khóc than, hối hận về quá khứ tội lỗi, cũng không phải là những nghi lễ hình thức bên ngoài. Lời Chúa hôm nay mời gọi chúng ta làm những việc cụ thể, tích cực và tốt đẹp hơn. Trong bài đọc một, ngôn sứ Giôen mời gọi: “Các ngươi hãy hết lòng trở về với Ta, hãy ăn chay, khóc lóc và than van. Hãy xé lòng chứ đừng xé áo, hãy thật lòng trở về với Chúa là Thiên Chúa của ngươi.” Thiên Chúa không muốn những giọt nước mắt giả dối, nhưng Ngài chờ đợi một tâm hồn thống hối sâu xa và chân thành.

Cũng theo ngôn sứ Giôen, việc thống hối trở về với Chúa không phải vì sợ hãi hay lo sợ sự trừng phạt nào đó, nhưng vì nhận ra Thiên Chúa chính là người Cha giàu lòng thương xót và hay tha thứ. Việc thống hối cần đi kèm với những hành động cụ thể, thay đổi cách suy nghĩ, cách sống và việc làm của mình. Những suy nghĩ, lối sống và hành động trước đây xúc phạm đến Thiên Chúa và lỗi bác ái với anh chị em cần được điều chỉnh và làm mới lại, để thiết lập mối tương quan hiếu thảo với Thiên Chúa và hòa thuận với anh em. Chỉ khi con người thuận thảo với Thiên Chúa, mới có thể sống đúng nghĩa là con cái Ngài; cũng vậy, chỉ khi làm hòa với nhau, ta mới có thể nhìn nhận nhau là anh chị em.

Thánh Phaolô trong thư gửi cộng đoàn Côrintô đã dùng những lời lẽ tha thiết, như van xin: “Tôi nài xin anh em hãy làm hòa với Thiên Chúa.” Lý do Thánh Phaolô đưa ra là: Chúng ta là kẻ có tội, đáng lẽ phải chết vì tội mình, nhưng Thiên Chúa là Đấng thánh thiện, vô tội, lại chấp nhận mang thân phận con người, gánh lấy tội lỗi nhân loại và chịu chết thay cho nhân loại. Qua cái chết của Đức Giêsu, Đấng Công Chính, con người chúng ta được trở nên công chính trong Người. Thánh Phaolô cũng chỉ cho chúng ta cách làm hòa với Thiên Chúa: “Anh em đã lãnh nhận ân huệ của Thiên Chúa thì đừng để ân huệ ấy trở nên vô ích, nhưng hãy làm cho nó sinh hoa trái thiêng liêng trong cuộc đời.” Ân huệ Thiên Chúa ban cho mỗi người lúc này chính là Mùa Chay thánh bắt đầu từ hôm nay. Mùa Chay là thời gian để sám hối, làm mới lại cuộc đời, là mùa cầu nguyện, chay tịnh và thực hành bác ái.

Trong bài Tin Mừng, Chúa Giêsu đã đưa ra những chỉ dẫn và thái độ cần có khi thực hành sám hối qua ba việc cụ thể: cầu nguyện, chay tịnh và bác ái. Việc làm đầu tiên thể hiện sự sám hối là cầu nguyện. Chúng ta biết rằng, cầu nguyện là hơi thở, là sức sống của người tín hữu, là cuộc gặp gỡ với Thiên Chúa là Cha. Tuy nhiên, nhiều tín hữu không có thói quen cầu nguyện thường xuyên hoặc không ý thức sự cần thiết của cầu nguyện, khiến đời sống đạo trở nên khô cằn, thiếu sức sống, chỉ còn là thói quen vô hồn. Những người này mang danh Kitô hữu nhưng chưa từng gặp gỡ Thiên Chúa qua cầu nguyện. Vì thế, đời sống đạo chỉ còn hình thức bên ngoài mà không có tương quan mật thiết với Chúa trong tâm hồn. Chúa Giêsu dạy: “Khi cầu nguyện, anh em hãy vào phòng đóng cửa lại mà cầu nguyện cùng Thiên Chúa là Cha của anh em, Đấng thấu suốt mọi bí ẩn tâm hồn sẽ trả lại cho anh em.” Chúa không muốn chúng ta mang hình thức đạo đức bên ngoài như kinh sư và biệt phái, những người giữ đạo để được người khác khen hơn là vì nhận biết và yêu mến Thiên Chúa. Điều Chúa muốn là những cuộc gặp gỡ riêng tư, thân tình, như vào phòng đóng cửa, để ta dâng trọn cho Chúa thời giờ, tâm hồn và cả những lo lắng thường ngày.

Kế đến, Chúa dạy về việc chay tịnh: “Khi ăn chay, đừng rầu rĩ bên ngoài như bọn giả hình.” Ăn chay là kiềm chế, làm chủ bản thân, không để mình chiều theo dục vọng, đam mê xác thịt và những lôi kéo của xã hội, nhưng bắt mình phải tuân phục Thiên Chúa. Như vậy, ăn chay không câu nệ vào việc ăn gì, uống gì, no hay đói, nhưng qua việc giảm bớt phần ăn và chi tiêu, ta có thêm thời gian để gặp gỡ Thiên Chúa và anh em. Cũng nhờ giảm chi tiêu, chúng ta có thể tiết kiệm để chia sẻ với anh chị em khó khăn. Đó mới là mục đích của việc ăn chay. Hơn nữa, cảm giác đói khi ăn chay giúp mỗi người nhớ đến tình trạng tâm hồn đang đói khát lương thực thiêng liêng.

Việc thứ ba được mời gọi thực hiện trong Mùa Chay để thể hiện lòng sám hối là làm việc bác ái. Người ta có thể chỉ trích người khác sao không tiết kiệm để làm từ thiện, nhưng chính họ cũng không làm gì để chia sẻ với anh chị em mình. Bác ái phát xuất từ tấm lòng chạnh thương khi thấy anh em khó khăn, nghèo đói. Khi làm việc bác ái, ta nhận ra Chúa nơi anh chị em và việc trao tặng cũng giúp họ nhận ra Chúa nơi ta. Vì thế, đừng biến bác ái Kitô giáo thành dịch vụ từ thiện, bố thí; đừng làm bác ái chỉ vì bản thân, để có dịp du lịch hay tìm niềm vui cá nhân; cũng đừng lên tiếng chỉ trích người khác sao không làm bác ái. Mang những suy nghĩ và thái độ ấy, ta chỉ biến việc bác ái thành những cuộc cứu trợ từ thiện mà thôi. Chúa Giêsu dạy: “Khi làm việc bác ái, đừng phô trương, đừng khoe khoang cho mọi người biết, nhưng hãy làm trong âm thầm kín đáo, đến nỗi tay trái không biết việc tay phải làm.” Thiên Chúa là Đấng thấu suốt, Ngài biết rõ mục đích việc chúng ta làm và chính Ngài sẽ trả công cho chúng ta.

Thưa quý OBACE, hôm nay chúng ta cùng với Giáo Hội bước vào bốn mươi ngày chay thánh. Con số 40 ngày này nhắc nhở chúng ta nhớ đến hành trình sa mạc 40 năm của dân Do Thái. Suốt 40 năm sa mạc, Thiên Chúa đã từng bước huấn luyện, dạy bảo và thanh lọc họ; đó cũng là thời gian hy sinh và thử thách lòng trung tín. Những ai đón nhận sự sửa dạy của Chúa, hết lòng tin tưởng và trung tín, sẽ được vào đất hứa là Nước Trời.

Cúi đầu đón nhận nhúm tro, mời gọi ta khiêm nhường hạ mình trước Thiên Chúa và anh em, ý thức thân phận tro bụi, bất toàn và khiếm khuyết để quay về làm hòa với Thiên Chúa, xin lỗi Ngài qua bí tích Hòa Giải. Chúng ta còn cần sự trợ giúp của Thiên Chúa qua bí tích Thánh Thể và lắng nghe lời chỉ dạy của Ngài qua việc tham dự Thánh Lễ và suy niệm Lời Chúa mỗi ngày. Khiêm nhường cúi đầu trước anh em để xin lỗi không làm ta hèn kém hay nhu nhược, nhưng giúp ta mạnh mẽ hơn và xây dựng lại tình nghĩa anh em. Chúng ta được mời gọi khiêm nhường nói lời xin lỗi với chồng, vợ, cha mẹ, con cái và những người chung quanh. Vì “nhân vô thập toàn”, không ai hoàn hảo, nên đừng ngại nói lời xin lỗi khi mình sai lỗi, và sẵn sàng tha thứ, cảm thông khi người khác làm tổn thương mình, bởi chính mình cũng từng gây tổn thương cho người khác.

Xin Chúa cho mỗi người biết tận dụng Mùa Chay thánh thiện này như cơ hội để thay đổi, quyết tâm làm mới lại cuộc đời và các mối tương quan với Chúa cùng anh chị em. Chúng ta hãy đổi mới như cây mai, cây đào, loại bỏ những lá úa, cành khô là thói xấu và tội lỗi, để đâm chồi nảy lộc và khoe sắc hoa tô điểm cho mùa xuân của gia đình. Amen.