Giới thiệu sách: Chúa Ba Ngôi

[Bảo_†_Lâm]

Khía cạnh thứ hai không kém quan trọng: “Tuy nhiên, mỗi Ngôi Vị Thiên Chúa thực hiện công trình chung theo đặc tính riêng của mình trong Ba Ngôi”[1]. Trong hành động chung của Ba Ngôi, mỗi Ngôi can thiệp theo đặc tính của riêng mình. Chúa Cha hoạt động theo như Ngài là nguồn mạch của Chúa Con và của Chúa Thánh Thần. Chúa Con hoạt động theo cách làm con, nghĩa là trong tư cách Ngài hướng về với Chúa Cha, Đấng tác sinh Ngài, và trong tư cách là Ngài có tương quan đời đời với Chúa Thánh Thần, Đấng nhiệm xuất. Chúa Con luôn luôn hoạt động theo tương quan kép. Theo cách đặc thù và khác biệt, Chúa Con là Ngôi Lời, nhờ Ngài mà Chúa Cha hoạt động cùng với Chúa Thánh Thần. Còn Chúa Thánh Thần thì hoạt động theo cách tương quan với Chúa Cha và Chúa Con là những Đấng nhiệm xuất Ngài. Theo như truyền thống mà chúng ta đã trình bày trên đây, chúng ta có thể quả quyết rằng cách đặc thù của Chúa Thánh Thần chính là hoạt động theo tư cách là Tình yêu và Ân Huệ của Chúa Cha và Chúa Con.
Để hiểu được cách thức hoạt động này, chúng ta cần phải trở về với giáo huấn liên quan các “đặc tính” của Ba Ngôi. Cái riêng cho mỗi Ngôi trong đời sống nội tại của Ba Ngôi mà trong đó bản tính thì duy nhất và đơn thuần, đó là hiện hữu theo “cách thế phân biệt”. Đây là cách hiện hữu có tương quan, vì nó liên quan đến sự tương quan giữa các Ngôi Vị thần linh với nhau. Trong thần tính duy nhất, Chúa Cha hiện hữu theo cách là nguồn mạch không có cội nguồn, là nguyên lý của Chúa Con vì cùng với Chúa Con nhiệm xuy Chúa Thánh Thần. Cách riêng, đối với Chúa Con, Ngài hiện hữu theo cách tương quan tử hệ đối với Chúa Cha, Ngài còn là Đấng bao gồm cả tương quan nguyên lý đối với Chúa Thánh Thần. Còn Chúa Thánh Thần hiện hữu theo cách tương quan nhiệm xuất đối với Chúa Cha và Chúa Con. Từ đời đời, Chúa Thánh Thần hiện hữa theo cách của Tình Yêu và Ân Huệ giữa Chúa Cha và Chúa Con. Tóm lại, trong bản thể duy nhất thần linh, mỗi Ngôi được xác định nhờ một cách thế hiện hữu riêng biệt và cách thế này tương ứng với đặc tính tương quan của mỗi Ngôi Vị.
Thế nhưng, cũng như mỗi Ngôi Vị thần linh được xác định qua cách hiện hữu riêng biệt, thì mỗi Ngôi Vị cũng có cách hoạt động riêng biệt. Các hoạt động này hoàn toàn phù hợp với cách hiện hữu của Ngôi Vị thần linh. Bởi lẽ, người ta thế nào thì người ta hoạt động thế ấy. Vì vậy, chúng ta cần nhận biết rằng, cách hoạt động đặc thù này liên quan đến các tương quan đời đời giữa các Ngôi Vị thần linh với nhau. Khi can thiệp vào trong thế giới, Chúa Con không ngừng tiếp nhận từ Chúa Cha qua sự nhiệm sinh. Chúa Con hoạt động trong thế giới trong khi vẫn hướng về Chúa Cha, Đấng tác sinh Ngài. Nói cách khác, cách hiện hữu đặc thù của các Ngôi Vị thần linh không biến mất một khi các Ngôi Vị này hoạt động trong thế giới, nhưng cách đặc thù này vẫn còn tồn tại như một đặc tính cấu thành hoạt động của mỗi Ngôi Vị.
Chúa Cha hoạt động qua Chúa Con và trong Thánh Thần là những Đấng mà Chúa Cha thông ban sự sung mãn thần linh từ đời đời. Chúa Cha đã không sáng tạo thế giới do một sự cần thiết áp đặt Ngài và Ngài cũng không hoạt động trong thế giới theo cách độc đoán, tuỳ tiện. Nhưng Ngài hoạt động qua Chúa Con, Ngôi Lời đầy khôn ngoan của Ngài. Và Chúa Cha cũng không sáng tạo thế giới nhằm bổ sung hay tăng thêm hạnh phúc của Ngài, nhưng Ngài đã tạo dựng thế giới là do sự trào tràn tính độ lượng của Ngài: Ngài đã sáng tạo và ban sự sống nhờ Thánh Thần, Đấng là hiện thân của Tình yêu. Chúa Con hoạt động theo như Ngài là sự biểu hiện hữu ngã sự khôn ngoan và sự sung mãn của bản thể Chúa Cha, nghĩa là trong tư cách Ngài là Lời Thiên Chúa, từ Ngài tuôn trào Tình Yêu. Còn Chúa Thánh Thần hoạt động với tư cách Ngài là sự hiệp thông và Tình Yêu giữa Chúa Cha và Chúa Con. Cách hoạt động của Ngài, đó là hoạt động theo như Ngài là Tình yêu và Ân Huệ phát xuất từ Chúa Cha và Chúa Con. Chúng ta có thể tóm tắt giáo huấn này qua khẳng định sau: “Chúa Cha làm nên mọi sự nhờ Ngôi Lời, trong Thánh Thần”[2]. Vì vậy, cả Ba Ngôi chỉ có một quyền năng và một hoạt động như nhau, trong đó, mỗi Ngôi V? can thiệp theo đặc tính riêng, ngh?a là theo cách thức tương quan của Ngôi Vị đối với các Ngơi Vị khác[3]. Mỗi Ngôi Vị hoạt động do yếu tính chung và theo cách thức của đặc tính riêng của mình.

---

[1] Ibid.

[2] Saint Athanase d'Alexandrie, Lettre à Sérapion, I, 28 (SC, 15, p. 134).

[3] Voir Gilles Emery, La Théologie trinitaire de saint Thomas d'Aquin, Paris, 2005, p. 412-419.