Nếu "Tâm sự đầu năm" là một khúc ca của hy vọng và sự hồi sinh, thì "Về đi em hỡi" của Hồng Bính lại là một nốt trầm đau đớn, một tiếng gọi hồn thiết tha trong buổi chiều mùng Một Tết. Bài thơ chạm đến lòng người bởi sự đối lập nghiệt ngã giữa không khí đoàn viên của ngày đầu năm và sự chia lìa âm dương cách biệt.
Dưới đây là phần bình luận chi tiết bài thơ:
1. Nghịch cảnh ngày đầu năm: Khi niềm vui hóa thành nỗi đau
Thông thường, mùng Một Tết là lúc người ta sum vầy bên mâm cơm ấm cúng. Nhưng trong thơ Hồng Bính, bối cảnh lại là:
Mùng một nghĩa trang chiều vắng lặng Bất ngờ trời bỗng đổ đầy sương
Cái "vắng lặng" của nghĩa trang đối lập hoàn toàn với sự náo nhiệt ngoài kia. Hình ảnh "sương đổ đầy" và nén hương "run run" gợi lên sự lạnh lẽo không chỉ của thời tiết mà là sự run rẩy của một trái tim đang chịu tang tóc. Tác giả chọn thời điểm này để thăm mộ cho thấy một nỗi nhớ không thể trì hoãn, một sự gắn kết tâm linh sâu sắc với người đã khuất.
2. Sự cô độc tận cùng giữa không gian hoang lạnh
Nỗi buồn không chỉ nằm ở con người mà thấm đẫm vào cảnh vật:
Thiên nhiên nhuốm màu tang tóc: Cây liễu "thu mình", giọng thông "rả rích tỉ tê". Những âm thanh và hình ảnh này như tiếng khóc than của đất trời cùng nhân vật trữ tình.
Hình ảnh người ở lại: "Chiều tàn một bóng lê thê", "sống vật vờ". Cụm từ "lê thê" và "vật vờ" đặc tả trạng thái mất phương hướng, sự sống của người ở lại dường như chỉ còn là cái bóng khi người thương đã "giũ bỏ tình thơ" để ra đi.
3. Tiếng gọi tha thiết và ước nguyện giản đơn mà xót xa
Khổ thơ cuối cùng là đoạn xúc động nhất, đẩy kịch tính của nỗi đau lên cao trào:
Về đi em hỡi, một đêm thôi Để bóng đèn đêm khỏi mịt mờ Nồi cơm anh nấu bây giờ Đầy hơn một chút, bàn hơn một người.
Lời khẩn cầu: "Về đi em hỡi, một đêm thôi" – một lời van nài khiêm nhường nhưng đầy tuyệt vọng. Tác giả không cầu mong sự sống lại vĩnh cửu, chỉ xin một khoảnh khắc ngắn ngủi để xua đi cái "mịt mờ" của sự cô đơn.
Chi tiết đắt giá: Hình ảnh "nồi cơm nấu đầy hơn một chút" và chiếc bàn "hơn một người" là biểu tượng của sự chờ đợi. Hạnh phúc đối với người đàn ông lúc này không phải là giàu sang hay Tết nhất đủ đầy, mà chỉ là sự hiện diện của người phụ nữ mình thương bên mâm cơm giản dị.
Tổng kết giá trị nghệ thuật và nội dung
Cảm hứng chủ đạo: Bài thơ là tiếng lòng đau xót, là sự hoài niệm khôn nguôi về người đã khuất. Nó nói lên một sự thật đau lòng: cái chết có thể chia lìa thể xác, nhưng không thể cắt đứt sợi dây tình cảm và trách nhiệm.
Bút pháp: Tác giả sử dụng bút pháp tả cảnh ngụ tình điêu luyện. Các tính từ "vắng lặng", "rả rích", "lê thê", "ủ ê" được sắp xếp dày đặc tạo nên một không gian sầu thảm đặc quánh.
Ý nghĩa nhân văn: Bài thơ nhắc nhở chúng ta về giá trị của sự sum vầy. Đôi khi, niềm hạnh phúc lớn nhất chỉ đơn giản là có đủ mọi thành viên bên mâm cơm gia đình.
Sự đối lập giữa hai bài thơ: Nếu ở bài trước, "Em" là dòng nước ngọt tưới mát sa mạc, thì ở bài này, sự vắng mặt của "Em" đã biến cuộc đời tác giả thành một "nghĩa trang" tâm hồn.
Về đi em hỡi
Trả lời với trích dẫn
