MỒNG HAI TẾT BÍNH NGỌ 2026:
LÒNG BIẾT ƠN

Lm. Giuse Đỗ Đức Trí - Gp. Xuân Lộc

Thưa quý OBACE, ngày 02 tháng 11 (Tháng cầu cho các linh hồn) chúng ta có thói quen dâng lễ tại đất thánh để cầu nguyện cho tổ tiên ông bà. Tuy nhiên, bầu khí và tâm tình của ngày nhớ đến ông bà tổ tiên vào ngày mồng Hai Tết rất khác với tháng 11. Theo truyền thống, hôm nay chúng ta ra nơi đất thánh hoặc cử hành lễ trong nhà thờ, là để bày tỏ lòng biết ơn đối với các bậc sinh thành dưỡng dục, dầu các ngài còn sống hay đã qua đời. Ngày Mồng Một Tết, chúng ta hướng lên Thiên Chúa để tạ ơn vì Thiên Chúa chính là nguồn gốc của sự sống và của vũ trụ, nhờ Ngài chúng ta mới có sự sống. Hôm nay chúng ta hướng về những đấng bậc đã cộng tác với Thiên Chúa để trao ban sự sống cho chúng ta, đó là cha mẹ, ông bà tổ tiên. Khi chúng ta thực sự biết ơn Thiên Chúa và biết ơn đấng bậc sinh thành, dưỡng dục, thì chúng ta cũng biết sống cho trọn đạo làm con đối với Thiên Chúa và với ông bà, cha mẹ. Khi sống biết ơn cho trọn đạo, chúng ta sẽ là những con người, những vị thánh. Thánh Gioan Bosco nói rằng: “Hãy cho tôi những đứa trẻ biết ơn, tôi sẽ giúp nó nên những vị thánh.” Chúng ta cũng có thể hiểu theo một cách khác: Những người Kitô hữu có lòng biết ơn sẽ trở nên những vị thánh. Chính vì thế, các bài đọc Lời Chúa trong ngày Mồng Hai Tết hôm nay đều nhấn mạnh về lòng thảo hiếu và biết ơn.

Bài đọc một Sách Huấn Ca nhắc chúng ta hai lý do quan trọng, giúp ta biết ơn tổ tiên ông bà: “Con người có tổ có tông, như cây có cội như sông có nguồn.” Không ai trên trần gian này mà không có cội nguồn, tổ tiên. Mỗi người đều được sinh ra từ cha mẹ trong gia đình, thuộc về một dòng họ và được thừa hưởng các truyền thống tốt đẹp từ nơi dòng họ của mình. Ngay cái tên của mỗi người cũng đã thể hiện mình thuộc về một dòng tộc được truyền từ nhiều đời. Vì thế, Sách Huấn Ca nhấn mạnh rằng: “Chúng ta hãy ca ngợi ông bà chúng ta qua các thế hệ.” Chúng ta không chỉ thừa hưởng gen di truyền từ dòng họ, nhưng quan trọng hơn, chúng ta được thừa hưởng phúc đức, đạo hạnh từ nơi ông bà tổ tiên. Đức tin và nếp sống đạo của chúng ta hôm nay, là từ nơi ông bà tổ tiên để lại. “Công đức của các ngài không bị trôi vào quên lãng” nhưng được lưu truyền và làm cho triển nở trong các thế hệ con cháu. Theo tác giả Sách Huấn Ca, công phúc, đức độ của ông bà, là gia tài quý giá nhất để lại cho thế hệ hậu sinh: “Cha mẹ hiền lành để đức cho con.” Vì thế, các thế hệ con cháu cần đón nhận và làm cho đời sống đạo đức của các bậc tổ tiên, được lưu truyền mãi mãi trong gia đình và dòng họ. Sống và làm được như thế là cách thức tốt nhất thể hiện lòng biết ơn đối với ông bà tổ tiên, chứ không phải ở ngôi mộ thật to, đám tang thật lớn. Sống biết ơn như thế thì sẽ làm cho dòng dõi và công phúc của tổ tiên được lưu truyền mãi mãi.

Trong câu chuyện Tin Mừng hôm nay, Chúa Giêsu chỉnh sửa những suy nghĩ và thực hành sai lạc của các luật sĩ Do Thái trong việc thảo hiếu với ông bà, cha mẹ. Qua câu chuyện, Chúa Giêsu còn cho thấy không thể lấy bất cứ lý do gì, cũng không thể nhân danh Thiên Chúa, để biện minh cho sự bất hiếu với ông bà cha mẹ.

Câu chuyện xảy ra bắt đầu từ việc những người biệt phái trách Chúa Giêsu và các môn đệ không giữ tập tục của tiền nhân, đó là thực hiện nghi tức rửa tay trước khi ngồi vào bàn ăn. Đây là một nghi lễ tôn giáo hoàn toàn mang tính hình thức. Trước mỗi bữa ăn hoặc khi ra ngoài về, người Do Thái có thói quen rẩy nước trên mình, trên đồ vật hoặc rửa tay vì sợ đã đụng chạm đến người tội lỗi, người thu thế, người bệnh hoặc những con vật bị coi là dơ. Việc rảy nước và rửa tay này không mang ý nghĩa vệ sinh, mà chỉ là một nghi thức tượng trưng. Tuy nhiên, những người biệt phái lại lấy lý do này để trách Chúa Giêsu và các môn đệ: “Sao môn đệ của Ngài không rửa tay trước khi vào bàn?”

Đã nhiều lần Chúa Giêsu chỉnh sửa cho người Do Thái và mời gọi họ làm sạch, tẩy rửa tâm hồn, thay đổi suy nghĩ và lời nói thì quan trọng hơn là nghi thức bên ngoài. Trong câu chuyện hôm nay, Chúa Giêsu dùng chính sự vi phạm truyền thống của họ, để cảnh tỉnh họ, Thiên Chúa dạy: “Phải thờ cha kính mẹ, kẻ nào nguyền rủa, tệ bạc với cha mẹ thì bị xử tử.” Tuy nhiên, các luật sĩ lại đưa ra một điều luật để tránh né bổn phận thảo hiếu bằng một truyền thống: Khi một người tuyên bố sẽ dâng cúng cho đền thờ số tiền dành chăm sóc cha mẹ, thì người ấy không phải phụng dưỡng, thờ cha kính mẹ nữa. Rõ ràng với truyền thống này, những người Do Thái đã hoàn toàn đi ngược lại với Điều răn Thứ Tư của Thiên Chúa: Thảo hiếu với ông bà cha mẹ. Họ cố tình sửa đổi luật Chúa, trốn tránh trách nhiệm, bổn phận thảo hiếu nhân danh việc dâng cúng cho Thiên Chúa. Chắc chắn Thiên Chúa không cần của dâng cúng và cũng không chấp nhận một của lễ dâng lên với lòng vô ơn, bất kính với ông bà cha mẹ như thế.

Giới răn Thứ Tư trong Thập Điều của Thiên Chúa thật rõ ràng: Phải thảo kính cha mẹ. Sự thảo kính này được thể hiện bằng sự tôn kính, biết ơn, yêu mến, vâng lời. Lòng biết ơn được thể hiện ngay khi cha mẹ còn sống và cả khi các ngài đã qua đời. Cho dù mỗi người được sinh ra trong hoàn cảnh nào, trong gia đình như thế nào, thì sự sống chính là món quà cao quý nhất mà cha mẹ đã nhận từ nơi Thiên Chúa để trao lại cho chúng ta. Tiếp theo món quà sự sống, đó là món nợ tình yêu thương, sự chăm sóc, nuôi dưỡng mà chúng ta phải mang suốt cuộc đời. Có thể có người được sinh ra trong hoàn cảnh đặc biệt, nhưng ta tin chắc rằng, cha mẹ nào cũng thương con, vì tình yêu thương được Thiên Chúa cài đặt trong bản năng, trong trái tim của cha mẹ. Vì thế, cha mẹ có thể làm bất kỳ điều gì để bảo vệ và yêu thương con cái mình, cho dù vất vả hy sinh, cho dù là đánh đổi cả mạng sống vì con cái.

Làm sao kể hết được công ơn, sự hy sinh vất vả của cha mẹ từ lúc cưu mang ta trong dạ, đến khi ta chào đời, với bao nhiêu lo lắng đợi chờ. Làm sao kể hết được những đêm thức trắng, những ngày chạy đôn chạy đáo khi ta đau ốm bệnh tật; biết bao nhiêu mồ hôi công sức để nuôi ta lớn lên; biết bao sự kiên nhẫn ẵm bế, dạy ta từng li từng tí, từ những lúc bập bẹ, chập chững, cho đến khi khôn lớn, cho ta đến trường; khi ta khôn lớn cha mẹ còn lo dựng vợ gả chồng và từng ngày dõi theo cuộc sống mới của con cái. Mặc dù có những bậc cha mẹ đã lớn tuổi, nhưng không tìm sự nghỉ ngơi an nhàn, mà vẫn cứ vất vả ngày đêm để dành dụm cho con cái chút vốn làm ăn sinh sống.

“Công cha như núi Thái Sơn, nghĩa mẹ nhứ nước trong nguồn chảy ra.” Công ơn ấy chẳng bao giờ báo đáp cho đủ, đong đếm cho đầy, chẳng bao giờ có thể đền trả cho cân xứng. Vì thế, ngay từ khi cha mẹ còn sống, hãy cố gắng làm tất cả những gì có thể, để thể hiện lòng thảo hiếu biết ơn của mình với cha mẹ, đem lại niềm vui, hạnh phúc, nụ cười cho cha mẹ khi các ngài còn sống. Thánh Phaolô trong thư Êphêsô chỉ cho chúng ta một số việc: Trước hết là hãy vâng lời cha mẹ theo tinh thần của Chúa; hãy tôn kính các ngài. Khi thảo hiếu, tôn kính cha mẹ, chúng ta cũng làm đẹp lòng Chúa và chu toàn giới răn của Chúa và còn được thừa hưởng sự chúc lành của Thiên Chúa. Kế đến là cầu nguyện cho ông bà cha mẹ, chăm lo, chia sẻ khi các các ngài tuổi cao sức yếu, thông cảm, nâng đỡ, an ủi khi các ngài già lẫn; lo cho các ngài được lãnh nhận ơn Chúa qua các bí tích. Khi cha mẹ qua đời, không chỉ dừng lại ở việc tổ chức đám tang, xây mộ, không chỉ tổ chức ngày giỗ, nhưng còn phải thường xuyên dâng lễ, xin lễ và nhắc bảo cho con cháu cầu nguyện cho ông bà. Có những cha mẹ cả cuộc đời vất vả để lại nhà cửa đất đai cho con cháu, vậy mà con cháu cũng chỉ một năm mới nhớ đến cha mẹ được một lần. Như vậy thì quá tệ!

“Sóng trước đổ đâu, sóng sau đổ đó.” Con cái sẽ làm cho cha mẹ những gì cha mẹ đã làm cho ông bà của chúng. Hôm nay ta sống thảo hiếu, tôn kính, biết ơn ông bà cha mẹ, thì sau này con cháu sẽ biết ơn ta, hôm nay ta bất kính, bất hiếu với ông bà cha mẹ, thì sau này ta cũng phải đón nhận trái đắng, quả cay như ta đã đối xử với cha mẹ của mình. Các bậc làm cha mẹ hãy cố gắng để nêu gương hiếu thảo cho con cháu qua việc chăm sóc ông bà; con cái hiếu thảo với cha mẹ qua việc yêu mến, vâng lời.

Nhiều người trẻ ngày nay đã rất coi thường ông bà cha mẹ, trở nên ngỗ nghịch ương ngạng, khiến cho cha mẹ đau lòng, khổ sở. Ngày Tết này cũng là dịp để mỗi người nhìn lại cách sống của mình trong gia đình, thái độ của mình đối với ông bà, cha mẹ. Chắc chắn ông bà, cha mẹ sẽ không sống với ta mãi mãi, cũng không thể đùm bọc ta mãi, sẽ có ngày mỗi người phải mồ côi, mất cha, mất mẹ. Vì thế ngay từ hôm nay, hãy cố gắng để sống sao cho trọn tình, vẹn nghĩa với mẹ cha, đem lại cho cha mẹ và gia đình nhiều niềm vui, niềm tự hào, hạnh phúc vì con cháu ngoan hiền thành đạt. Xin Chúa chúc lành cho ông bà, cha mẹ của mỗi người chúng ta. Amen.