Bài thơ "Em bỏ lại" của Hồng Bính là một bản nhạc buồn, da diết về hành trình trưởng thành và sự đánh đổi của những người con xa quê. Bằng ngôn từ giản dị nhưng giàu sức gợi, tác giả đã vẽ nên hai mảng màu đối lập: một bên là ký ức tuổi thơ ấm áp, một bên là thực tại phong trần, đơn độc. Dưới đây là phần bình luận chi tiết về tác phẩm:
1. Phía sau lưng là cả một bầu trời thương nhớ
Ba khổ thơ đầu là sự liệt kê đầy tiếc nuối những gì nhân vật "Em" đã để lại. Đó không chỉ là địa danh, mà là cả một miền tâm thức:
Ký ức thị giác: Con đường làng, hàng cây đổ, giọt nắng trưa lung linh.
Ký ức xúc giác và âm thanh: Cái nắm tay cha "dung dẻ", lời ru "êm ái" của mẹ.
Tác giả sử dụng điệp ngữ "Em bỏ lại" đặt ở đầu mỗi khổ thơ như một tiếng thở dài. Việc "bỏ lại" ở đây mang tính chất cưỡng bách của thời gian và hoàn cảnh. Những hình ảnh như “nhấp nhô hàng cây đổ” hay “nắng tuổi thơ đùa” gợi lên một không gian thanh bình, nơi con người được bao bọc bởi tình thân và sự hồn nhiên.
2. Sự nghiệt ngã của hành trình "Vạn dặm"
Khổ thơ thứ tư là bước ngoặt chuyển giao giữa quá khứ và thực tại.
“Đường xa thân vạn dặm / Bươn chải giữa nắng rơi”
Sự đối lập hiện lên rõ rệt: Nếu ngày xưa là "nắng tuổi thơ đùa" thì nay là "nắng rơi" của sự nhọc nhằn. Động từ "bươn chải" lột tả sự vất vả, phong trần của một người con gái nhỏ bé giữa dòng đời rộng lớn.
3. Nỗi cô đơn nơi gác trọ
Hình ảnh "gác trọ" và "đêm khuya" khắc họa đỉnh điểm của sự cô độc:
Thân vò võ: Gợi hình bóng lẻ loi, đơn chiếc.
Đếm từng giọt cô đơn: Một cách diễn đạt rất hay, biến cái vô hình (cô đơn) thành cái hữu hình (giọt) để đo đếm. Thời gian như ngưng đọng, dài đằng đẵng trong nỗi nhớ nhà.
4. Tiếng lòng đồng cảm của tác giả
Khổ kết là lời của "Anh" – người quan sát và thấu cảm. Tác giả không chỉ "thương" mà là "thương khôn tả".
Cụm từ “biển người xa lạ” nhấn mạnh sự lạc lõng của nhân vật chính.
Hình ảnh “nước mắt mặn môi” đối lập với “nụ cười hy vọng” ở cuối bài thể hiện lời chúc phúc, mong cầu một tương lai tươi sáng hơn cho người đi xa.
Tổng kết nghệ thuật
Yếu tố Đặc sắc
Thể thơ Ngũ ngôn (5 chữ) nhịp nhàng như một lời kể lể, tâm tình. Ngôn ngữ Giản dị, sử dụng nhiều từ láy (nhỏ nhỏ, nhấp nhô, lung linh, dung dẻ, ríu rít, vò võ). Cấu trúc Đối lập giữa "Quá khứ - Ấm áp" và "Hiện tại - Lạnh lẽo".
Lời bình chốt: Bài thơ chạm đến trái tim người đọc bởi nó nói thay nỗi lòng của hàng triệu người con xa xứ. "Em" trong bài thơ có thể là bất kỳ ai đang mưu sinh nơi đất khách, luôn mang trong mình một ngăn kéo ký ức đầy ắp hình bóng quê hương để làm điểm tựa bước tiếp.
Tiếng lòng của người viễn xứ qua bài thơ "Em bỏ lại"
Trong dòng chảy của văn học Việt Nam, đề tài quê hương và nỗi lòng người xa xứ luôn là những nốt nhạc trầm buồn, dễ chạm đến trái tim độc giả. Bài thơ "Em bỏ lại" của Hồng Bính là một tác phẩm như thế. Với thể thơ ngũ ngôn nhịp nhàng như lời tự sự, bài thơ đã tái hiện chân thực hành trình từ giã tuổi thơ êm đềm để dấn thân vào cuộc sống mưu sinh đầy sóng gió của một người con gái quê.
Mở đầu bài thơ, tác giả sử dụng điệp ngữ "Em bỏ lại" như một thanh âm day dứt, mở ra cánh cửa ký ức. Những gì "em" để lại sau lưng không chỉ là vật chất hữu hình mà là cả một bầu trời kỷ niệm. Đó là con đường làng nhỏ xíu, là hàng cây đổ nghiêng trong nắng, nơi in dấu những bước chân hồn nhiên. Hình ảnh "giọt nắng trưa" lung linh hay cái nắm tay cha "dung dẻ ríu rít cười" gợi lên một không gian gia đình ấm áp, tràn đầy hạnh phúc. Đặc biệt, lời ru của mẹ hiện lên đầy xúc động:
"Đậm đà lời ru hát Êm ái mẹ đưa nôi."
Những câu thơ này không chỉ miêu tả quá khứ mà còn cho thấy sự nâng niu, trân trọng của nhân vật đối với cội nguồn. Lời ru và bàn tay cha là bệ phóng tâm hồn, là hành trang tinh thần quý giá nhất mà "em" mang theo khi bước vào đời.
Tuy nhiên, quy luật của cuộc sống là trưởng thành và dấn thân. Khổ thơ thứ tư đánh dấu một sự chuyển mình đầy khắc nghiệt. Tác giả khéo léo sử dụng sự đối lập giữa "nắng tuổi thơ" và cái nắng của thực tại:
"Đường xa thân vạn dặm Bươn chải giữa nắng rơi."
Cụm từ "bươn chải" và "thân vạn dặm" khắc họa hình ảnh một người phụ nữ nhỏ bé, đơn độc đối mặt với bão tố cuộc đời. Không còn sự che chở của gia đình, "em" phải tự mình chống chọi với khó khăn. Đỉnh điểm của nỗi buồn nằm ở hình ảnh gác trọ về đêm. Trong không gian chật hẹp, vắng lặng, nhân vật hiện lên với vẻ "vò võ", tự mình "đếm từng giọt cô đơn". Cách diễn đạt này thật giàu sức gợi, biến nỗi buồn vô hình thành những "giọt" sầu đọng lại, rơi chậm chạp trong thời gian.
Xót xa trước cảnh ngộ ấy, nhân vật "Anh" xuất hiện với sự đồng cảm sâu sắc. "Anh" thương cho thân gái dặm trường, thương cho phút giây "em" phải gồng mình giữa "biển người xa lạ". Sự thấu hiểu của "Anh" không chỉ dừng lại ở sự thương hại, mà còn là sự sẻ chia, mong muốn được xoa dịu nỗi đau:
"Mong nụ cười hy vọng Lau nước mắt mặn môi."
Kết thúc bài thơ không phải là sự bế tắc hoàn toàn mà là một tia sáng của hy vọng. Dù nước mắt có "mặn môi", nhưng niềm tin vào một tương lai tốt đẹp hơn vẫn luôn hiện hữu.
Về mặt nghệ thuật, bài thơ thành công nhờ ngôn ngữ bình dị, gần gũi và việc sử dụng hiệu quả các từ láy như nhấp nhô, lung linh, dung dẻ, vò võ. Nhịp thơ 5 chữ biến hóa linh hoạt lúc nhanh lúc chậm, tạo nên một giai điệu da diết như một lời tâm tình.
Tóm lại, "Em bỏ lại" là một bài ca về sự hy sinh và lòng kiên cường. Qua bài thơ, Hồng Bính không chỉ gửi gắm niềm thương cảm đối với những thân phận xa quê mà còn nhắc nhở mỗi chúng ta về giá trị của gia đình – nơi luôn là bến đỗ bình yên nhất sau những dặm dài bươn chải.
Em bỏ lại
Trả lời với trích dẫn
