Chiều Ban mê
Ngã sáu
xám một màu
đọng chút sầu
cuối đông
Xuân chạm ngõ.
Bóng Giáo đường
vút cao
cây Thập Tự
gió lao xao
Mây trời bày tỏ
chút khát khao
có giọt nắng hồng
sưởi cho người
ấm nụ cười
đoàn viên
Sưởi cho ta
khách độc hành
thầm lặng
nhớ một người
xa xăm
sười người nghèo
thiếu bạc
nợ nần
nên sợ xuân
sợ tết
xin cho ta
biết chạnh lòng
với bao phận người
lầm than
và cho ta
bớt chạnh lòng
khi nhìn muôn người
để khóc nhớ một người
...... Hồng Bính 12.01.2023
Bài thơ "Một thoáng chiều ngã 6 Banmê" của Hồng Bính mang một nhịp điệu rất đặc biệt—ngắn, nhanh nhưng lại chứa đựng những khoảng lặng sâu lắng. Nó giống như những nhịp thở gấp gáp của thời gian trong khoảnh khắc giao mùa, giữa cái lạnh cuối đông và hơi thở ấm áp của mùa xuân đang cận kề.
Dưới đây là một vài cảm nhận và bình luận của tôi về tác phẩm này:
1. Không gian và thời gian: Sự giao thoa nhạy cảm
Mở đầu bài thơ là một gam màu trầm buồn: "xám một màu", "đọng chút sầu". Ngã sáu Ban Mê vốn là biểu tượng của sự sầm uất, nhưng qua ống kính tâm trạng của nhân vật trữ tình, nó lại mang vẻ tĩnh lặng của buổi chiều cuối năm.
Cái hay nằm ở sự chuyển mình: "Cuối đông / Xuân chạm ngõ". Đây là thời điểm nhạy cảm nhất của đất trời, cũng là lúc lòng người dễ xao động nhất. Hình ảnh "Bóng Giáo đường vút cao" cùng tiếng "gió lao xao" tạo nên một không gian vừa thực, vừa tâm linh, như một sự che chở và chứng giám cho những nỗi niềm đang bày tỏ.
2. Ước vọng về "Giọt nắng hồng" – Sự ấm áp của nhân văn
Trung tâm của bài thơ là khao khát về một "giọt nắng hồng". Giọt nắng này không chỉ là hiện tượng thiên nhiên, mà là biểu tượng của sự cứu rỗi và sẻ chia:
Với mọi người: Là niềm vui đoàn viên, là nụ cười ấm áp.
Với "ta" (khách độc hành): Là sự an ủi cho nỗi nhớ nhung một bóng hình xa xăm.
Với người nghèo: Đây là phần xúc động nhất. Tác giả đã chạm đến thực tế trần trụi: có những người "sợ xuân, sợ tết" vì gánh nặng mưu sinh, nợ nần.
3. Triết lý về sự "Chạnh lòng"
Khổ cuối của bài thơ thể hiện một sự chuyển biến sâu sắc về tư tưởng. Tác giả không chỉ bó hẹp trong nỗi buồn cá nhân của một "khách độc hành" nhớ người yêu, mà mở lòng mình ra với cuộc đời:
Xin cho ta biết chạnh lòng với bao phận người lầm than
Sự "chạnh lòng" ở đây là lòng trắc ẩn. Nhưng rồi, câu kết lại mang một nghịch lý đầy chất thơ: "Và cho ta bớt chạnh lòng khi nhìn muôn người để khóc nhớ một người".
Ý nghĩa: Khi ta biết nhìn ra nỗi đau của nhân gian (muôn người), nỗi buồn riêng tư (một người) bỗng trở nên nhỏ bé hơn, hoặc có lẽ, nó được hòa tan vào sự đồng cảm lớn lao hơn. Đó là cách tác giả tìm thấy sự cân bằng trong tâm hồn mình.
Tổng kết
Bài thơ sử dụng thể thơ tự do với các câu ngắn (2-4 chữ) tạo cảm giác như những bước chân chậm rãi của người bộ hành đang quan sát cuộc sống. Ngôn ngữ bình dị nhưng giàu sức gợi, đi từ cảnh (Ngã sáu, Giáo đường) đến tình (nhớ thương) và cuối cùng là đạo (lòng trắc ẩn).
Một câu hỏi nhỏ: Hình ảnh "Ngã sáu Ban Mê" trong bài có phải là nơi gắn liền với một kỷ niệm cụ thể nào của bạn không?
Một thoáng chiều ngã 6 Banmê
Trả lời với trích dẫn
