Bài thơ "Ngủ đi em" của tác giả Hồng Bính là một bản hành khúc tiễn biệt đầy xúc động, nhưng không mang màu sắc bi lụy, oán than. Nó giống như một lời vỗ về dịu dàng dành cho một linh hồn vừa rời bỏ cõi tạm để bước vào giấc ngủ ngàn thu.
Dưới góc độ văn học, có thể thấy bài thơ thành công nhờ sự kết hợp giữa hình tượng thiên nhiên và cảm xúc nhân văn sâu sắc.
1. Khúc ru xuân bên bờ sinh tử
Mở đầu bài thơ, tác giả đặt bối cảnh vào mùa xuân — mùa của sự sinh sôi. Tuy nhiên, cái hay ở đây là sự đối lập đầy xót xa:
"Mùa xuân đang vội đến" đối diện với một "giấc miên trường".
Tiếng "ru nhẹ" và "khúc tình ca" làm giảm đi cái lạnh lẽo của nghĩa trang, biến không gian của cái chết trở nên gần gũi, ấm áp hơn.
Tác giả không dùng những từ ngữ gây sợ hãi. Thay vào đó, cụm từ "mặn mà" và "trìu mến" cho thấy một thái độ trân trọng, xem cái chết như một sự nghỉ ngơi tất yếu sau một hành trình dài.
2. Không gian nghĩa trang qua nhãn quan thi sĩ
Khổ thơ thứ hai phác họa một bức tranh tĩnh vật nhưng có hồn:
Hình ảnh: Nghĩa trang hiện lên với "hàng cây nhỏ", "chút nắng hắt hiu", "bóng sương mờ" và "làn khói nhẹ".
Âm thanh: Gió thổi qua kẽ lá được thi vị hóa thành "điệp khúc ầu ơ".
Cách sử dụng từ láy "nhấp nhô", "nhịp nhàng", "hắt hiu" tạo ra một nhịp điệu chậm, buồn nhưng đều đặn như hơi thở. Tác giả khéo léo gợi lên sự hiện diện của người đã khuất qua câu hỏi tu từ: "Ẩn hồn ai đây đó", khiến ranh giới giữa thực và hư, giữa người sống và người chết trở nên mong manh, xóa tan cảm giác cô độc.
3. Triết lý về sự buông bỏ
Khổ thơ thứ ba và thứ tư là trái tim của bài thơ, nơi tác giả gửi gắm tư tưởng về nhân sinh:
Sự giải thoát: Cái chết ở đây được định nghĩa là sự chấm dứt của "vấn vương", "giận hờn" và cái "tất bật" của đời thường.
Sự vô thường: Tác giả ví von đời người như "chiếc lá vàng rơi" hay "chút nắng chơi vơi". Những hình ảnh này khẳng định rằng sự sống và cái chết vốn dĩ là quy luật tự nhiên của đất trời.
Câu kết:"Hoàng hôn đến, bình yên thôi là đủ" là một nhãn tự (mắt thơ). Nó cho thấy một sự thấu thị (insight) sâu sắc: Sau tất cả những tranh đấu, hơn thua của kiếp người, giá trị cuối cùng mà ai cũng tìm kiếm chính là sự bình yên trong tâm hồn.
Tổng kết "Ngủ đi em" là một bài thơ giàu tính nhạc và đậm chất thiền. Tác giả Hồng Bính không cố gắng làm cho cái chết trở nên vĩ đại, mà chọn cách bình thường hóa nỗi đau. Qua thể thơ tự do với nhịp điệu êm ái, bài thơ giống như một bàn tay vuốt mắt dịu dàng, giúp người ra đi thanh thản và người ở lại vơi bớt nỗi đau lòng.
Cảm nhận chung: Bài thơ là một thông điệp về sự hòa giải giữa con người với định mệnh. Đọc thơ, ta không thấy sợ cái chết, mà thấy yêu hơn những phút giây bình yên hiện tại.
Ngủ đi em
Trả lời với trích dẫn
